Laz Alfabesi (Lazuri Alboni)
Lazca, tarih boyunca Kiril, Gürcü ve Arap alfabeleriyle yazılmış olsa da, günümüzde yaygın olarak 1984 yılında Fahri Lazoğlu ve Wolfgang Feurstein tarafından geliştirilen 35 harfli Latin temelli Lazuri Alboni kullanılmaktadır.
🗣️ İlgili sayfalar: Lazca Dili · Lazca Lehçeleri
Tarihsel Süreç
Lazca'yı yazılı bir dil haline getirme çabaları 20. yüzyılın başlarına kadar uzanır:
- Faik Efendi (Lütfî): II. Abdülhamit döneminde Hopalı Faik Efendi, Lazca üzerine çalışmalar yapmış ancak baskılar nedeniyle bu çalışmaları yarım kalmıştır.
- İskender Tzitaşi: 1920'lerde Sovyetler Birliği'nde Latin harflerine dayalı bir alfabe hazırlamış ve bu alfabe Laz okullarında kullanılmıştır.
- Fahri Lazoğlu (Fahri Kahraman): 1970'lerden itibaren üzerinde çalıştığı 35 harfli alfabeyi 1984 yılında duyurmuş, bu alfabe 1993'te Ogni dergisiyle birlikte Türkiye'de standart kabul edilmiştir.
Modern Laz Alfabesi (35 Harf)
Laz alfabesi, Türk alfabesinde bulunmayan fırlatmalı (ejective) sesleri karşılamak için özel işaretli harfler içerir.
| Harf | Gürcüce Karş. | Okunuş / Açıklama |
|---|---|---|
| A a | ა | Türkçedeki 'a' gibi. |
| B b | ბ | Türkçedeki 'b' gibi. |
| C c | ჯ | Türkçedeki 'c' gibi. |
| Ç ç | ჩ | Türkçedeki 'ç' gibi. |
| Ç̌ ç̌ | ჭ | Fırlatmalı sert ç. |
| D d | დ | Türkçedeki 'd' gibi. |
| E e | ე | Türkçedeki 'e' gibi. |
| F f | ფ | Türkçedeki 'f' gibi. |
| G g | გ | Türkçedeki 'g' gibi. |
| Ğ ğ | ღ | Daha hırıltılı bir 'ğ' sesi. |
| H h | ჰ | Türkçedeki 'h' gibi. |
| X x | ხ | Boğazdan gelen hırıltılı 'h'. |
| İ i | ი | Türkçedeki 'i' gibi. |
| J j | ჟ | Türkçedeki 'j' gibi. |
| K k | ქ | Türkçedeki 'k' gibi. |
| Ǩ ǩ | კ | Fırlatmalı sert k. |
| L l | ლ | Türkçedeki 'l' gibi. |
| M m | მ | Türkçedeki 'm' gibi. |
| N n | ნ | Türkçedeki 'n' gibi. |
| O o | ო | Türkçedeki 'o' gibi. |
| P p | ფ | Türkçedeki 'p' gibi. |
| P̌ p̌ | პ | Fırlatmalı sert p. |
| R r | რ | Türkçedeki 'r' gibi. |
| S s | ს | Türkçedeki 's' gibi. |
| Ş ş | შ | Türkçedeki 'ş' gibi. |
| T t | თ | Türkçedeki 't' gibi. |
| Ť ť | ტ | Fırlatmalı sert t. |
| U u | უ | Türkçedeki 'u' gibi. |
| V v | ვ | Türkçedeki 'v' gibi. |
| Y y | ჲ | Türkçedeki 'y' gibi. |
| Z z | ზ | Türkçedeki 'z' gibi. |
| Ž ž | ძ | 'dz' seslerinin birleşimi. |
| Ʒ ʒ | ც | 'ts' seslerinin birleşimi. |
| Ǯ ǯ | წ | Fırlatmalı sert 'ts'. |
| Q q | ყ | Sadece Hopa ve Borçka lehçesinde (Gırtlaksıl). |
Okunuş Kuralları ve İstisnalar
Fırlatmalı Sesler: Lazca'daki ç̌, ǩ, p̌, ť ve ǯ harfleri, nefesi dışarı iterek (fırlatarak) telaffuz edilen sesleri temsil eder. Bu seslerin Türkçede tam karşılığı yoktur.
Ö, Ü ve  Sesleri: Lazca'da bu sesler hafifçe duyulsa da alfabeye dahil edilmemiştir. Bunun yerine gy, ky veya y kombinasyonları kullanılır. Örneğin: gyari (ekmek), gyolapi (batır).
R Sesi: Hopa ve Arhavi lehçelerinde 'r' sesi oldukça yumuşak, bazen 'y' sesine yakın veya kaybolmuş gibi telaffuz edilir.
20. yy başlarında Lazca'nın yazımı için kullanılan transkripsiyon çalışmaları.